پنجره امید

  • 160,000 ریال

  • هزینه پستی : 150,000 ریال

  • موجودی: در انبار

پنجره امید
شماره سی دی: [258]
تاریخ انتشار: [02/07/1387]
تصنیف‌های دوره ی مشروطیت
بزرگداشت صدمین سال انقلاب مشروطه

آواز: محنسن کرامتی
نی: فرهاد زالی
سنتور: فرشاد محمدی
تار و تمبک: نیما سلیمی
 


آثار اين مجموعه متعلق به دوره‏اى است كه تصنيف به‏تدريج از كيفيتِ نيمه‏عاميانه‏ى اوليه فاصله مى‏گيرد و موسيقيدانان نام خود را به‏عنوان تصنيف‏ساز ثبت مى‏كنند. عارف و شيدا، دو تصنيف‏ساز پركار كه هم موسيقى و هم كلامِ تصنيف‏هاى خود را مى‏ساختند، به اين دوره تعلق دارند، و نيز حسام‏السلطنه و درويش‏خان (كه از او نه تصنيف، بلكه پيش‏درآمدى در اين مجموعه آمده است).
اين دوره مصادف است با حوادث جنبش مشروطه كه طى آن تصنيف نقش مهمى در تهييج مردم ايفا مى‏كند. قبل از اين دوره، تصانيفِ ساخته‏شده توسط مردم كوچه‏وبازار تنها نوع تصنيف با مضامين سياسى اجتماعى به‏حساب مى‏آمد. تصنيف‏هاى عارف و نيز تصنيف‏هاى حاصل از همكارىِ درويش‏خان و حسام‏السلطنه با ملك‏الشعرا بهار شكل تازه‏اى از تصنيف سياسى اجتماعى به‏وجود آوردند كه از حوزه‏ى عاميانه فاصله داشت. اين ادعاى عارف كه قبل از او درباره‏ى موضوعات بى‏ارزش تصنيف مى‏ساخته‏اند و او نخستين كسى است كه تصنيف جدى ساخته است، فقط تا اينجا صحت دارد كه وى يكى از نخستين كسانى است كه تصنيف سياسى اجتماعى را از حوزه‏ى عاميانه و گمنام خارج كرد.
در دوره‏ى  عارف و شيدا، هرچند تصانيف، به‏خصوص نزد عارف، ابعاد بزرگ‏ترى به خود مى‏گيرند و از مضامين سياسى اجتماعى برخوردار مى‏شوند، اما عناصرى كه بعدها عاميانه تلقى شدند هنوز در اين تصانيف، به‏ويژه در تصانيف شيدا، حضور دارند: وجود ابيات غيرعروضى و كليشه‏اىِ سبُك، مثل قربان برم روى تو را، بيا به برم، ماه تابانم تويى، بيا آرام جانم و غيره؛ عدم تطابق برشِ كلام و برشِ ملودى در برخى جاها؛ و استفاده از كلمات اضافى‏اى كه ربطى به شعر ندارند، مثل اى دل، امان، جان، حبيبم و غيره.
معمولاً سه نوع شعر در تصانيف اين دوره مورد استفاده قرار مى‏گرفته است: ۱. شعر عروضى با برش كلاسيك، ۲. شعر نيمه‏عروضى و/ يا با برش غيركلاسيك، ۳. شعر غيرعروضىِ كليشه‏اى كه در بالا به آن اشاره شد. همه‏ى تصانيف از هر سه نوع شعر استفاده نمى‏كردند، بلكه ممكن بود يك تصنيف فقط از يك نوع شعر ساخته شده باشد (مثل تصنيف‏هاى از غم عشق و شكسته‏دل در اين مجموعه) يا از تركيب نوع اول و نوع دوم (افتخار آفاق) يا از تركيب نوع اول و نوع سوم (تار زلف) يا، به‏ندرت از تركيب هر سه نوع (بيداد مكن).
ترتيب شعرهاى مورد استفاده نيز از قاعده‏ى خاصى پيروى نمى‏كرده است، مگر اينكه تصنيف، در مواردى كه از شعر عروضى با برش كلاسيك (يعنى شعرِ نوع اول) به همراه ديگر انواع در آن استفاده مى‏شده، تقريباً هرگز با شعرهاى نوع دوم يا سوم شروع نمى‏شده است.
به‏طور كلى، در اين دوره همه‏چيز در كلام توسط سير و چرخش ملودى تعيين مى‏شده است. به عبارت ديگر موسيقى بر شعر ارجحيت داشته و نه‏تنها كيفيت و چگونگى شعر را از نظر نوع آن تعيين مى‏كرده، بلكه ابايى نيز از خردكردن و شكستن ساختارِ نحوىِ كلام، و حتا شكستن يك واژه‏ى واحد، نداشته است. در موارد بسيارى از تصانيف اين دوره به‏راحتى ديده مى‏شود كه ساختار نحوى معنايىِ كلام با عبارت‏بندى‏هاى موسيقايى تطابق نمى‏كند و يك كلمه‏ى واحد به دو قسمت شده و قسمت اول بر انتهاى عبارت اول و قسمت دوم بر ابتداى عبارت دوم خوانده مى‏شود. بدون ترديد اين امر، نه از روى ناآگاهى، بلكه براساس يك انتخاب زيباشناختى صورت مى‏گرفته كه مبتنى بوده است بر اهميت‏دادن به سياليتِ ملودى حتا به ضرر شعر.

محصولات مرتبط